Í umræðu um óeirðirnar í Bretlandi hefur áherslan verið á fjandsamlegt samfélag sem brugðist hefur sínum örmustu þegnum.  Hamagangurinn er úskýrður - og jafnvel afsakaður - með tilvísunum í misrétti og ójöfnuð. 

Slíkar alhæfingar hafa vissulega snertiflöt við málið, en segja langt í frá allan sannleikann.  Þær eru jafnframt dálítið móðgandi fyrir þann stóra hóp fátæks fólks sem úthrópaði ofbeldið.

Því óeirðirnar má allt eins líta á sem múgæsingu, spennufíkn, tækifærismennsku og græðgi.  Lítið um markmið, utan að fullnægja eigin hvötum og löngunum.  Móralskur níhilismi í sinni tærustu mynd - ábyrgðarleysið algert.  Dálítið eins og við tölum um (suma) útrásarvíkinga í dag.

Sem hóflegur andstæðingur Íhaldsflokksins, þykir mér sárgrætilegt að viðurkenna ein besta úttektin sem ég hef lesið um óeirðirnar kemur úr þeirra herbúðum (án þess ég skrifi upp á allt sem þar kemur fram).

"The left wing sales pitch of grievance, victim, blame and excuse has done immense damage to society, as has the rights culture and the sense of entitlement many young people now have. If we look there is clear chain of causality that goes through the decades as other poisonous ideas took hold and turned society on its head: The family is outmoded, children don't need fathers, they should be treated the same as adults, they don't need discipline or boundaries, authority is oppression, everything is society's fault, right and wrong are relative concepts, as is morality, ethics are contextual and no one view is worth more than another. Well-meaning this may be, but no society in the history of the world has taught its children this and survived".
(Conservative Home 14.08 2011)

Ég bendi sérstaklega á þetta, því það fer í taugarnar á mér hvernig þeir sem ég á líklega mest sameiginlegt með í pólitíkinni, hafa ritað um óeirðirnar sem óskilgetið afkvæmi hægri manna.  Simon Marcus hittir kannski ekki naglann á höfuðið í hverju orði - en eftir að hafa lifað og hrærst í félagslega geiranum í Bretlandi síðustu árin, tel ég hans innlegg óvitlausra en mörg önnur.

Ef Bretland er veikt, má sannarlega finna orsakirnar í misrétti, ójöfnuði og afskiptalausu ríkisvaldi (þó reyndar sé það svo - hvað sumir álitsgjafar athugi - að breska ríkið styður víða betur við fjölskyldur en hið íslenska*).  Alþjóðleg fjármálamiðstöð í London dregur síst úr hraustlegu launabili, illa gengur að taka á skattsvikum og undanskotum auðmanna - og háskólamenntun varð fáránlega dýr (sumstaðar) við nýlegt útspil samsteypustjórnarinnar.  Fleira mætti týna til.

En ekkert af þessu lagast við að gera alþýðuhetjur úr aumingjum.

Egill Helgason bendir á samfélag gegnsýrt af græðgi - og bendir á ágæta grein um óeirðirnar.  Margt er rétt í þeim texta.  Þó er það svo að þegar ég flutti til Bretlands, um mitt ár 2005, sló mig hve neyslumenningin var hófleg hér miðað við á Íslandi.  En á það hefur vart mátt minnast - sem er kannski skiljanlegt.  Það er auðveldara að gagnrýna aðra, en að horfast í augu við eigin vanda.
Þetta sést ágætlega á Íslandi, hvar hugtakið "skuldari" er orðið að samheiti með "sakleysi".  Í landinu sem spennti bogann hærra en flest önnur (þ.m.t. í skuldum heimilanna), finnst ekki ein einasta mannvera sem fór illa að ráði sínu fyrir hrun.  Íslenskt samfélag var ekki "gegnsýrt græðgi", heldur stappfullt af sakleysingjum sem voru þvingaðir til lántöku af vondum fjármagnseigendum og alþingismönnum.  Það er ekki heil brú í þessu.

Tekið skal fram ég er ekki að segja "skuldari" eigi að vera samheiti með "sekt" - því fer fjarri.

En ég er orðin langþreyttur á, hvort sem um er að ræða breska eða íslenska umræðu, að sjá endalausar kröfur um heiðarleika hinna hærra settu, frá fólki sem aldrei snýr kíkinum við.  Frá fólki sem ekki getur á nokkurn hátt viðurkennt að það sjálft hefur tekið rangar ákvarðanir - og ber einhverja ábyrgð á eigin lífi.

Hvað um það.  

Eftir óeirðirnar í Bretlandi, er ljóst að hefðbundin vinstri/hægri pólitík mun seint skila árangri við upprætingu vandans.

Hægri menn kenna frekju fátæklinga um - vinstri menn vísa á Thatcher.  Sannleikurinn er beggja vegna borðsins.

Það þarf að styðja betur við bök þeirra sem sannarlega vilja auðga líf sitt (í víðari skilningi en fjárhagslegum) og láta jafnframt af meðvirkni með þeim sem telja ríkið skulda þeim áhyggjulaust letilíf.
Samhliða þessu þarf að taka harðar á skattsvikum og undanskotum ríka fólksins og krefja það um aukna þátttöku í uppbyggingu samfélagsins.  Aðskilja þarf hefðbundna bankastarfsemi frá áhættuleikjum hinna ríku - og tryggja að hrun áhættuhlutans bitni fyrst og síðast á þátttakendum.

Svo gríðarfátt sé nefnt.

Í stuttu máli sagt; taka þarf á siðleysi, græðgi, tilætlunarsemi og ræfildómi - innan allra stétta.

* Dæmi: bresk láglaunafjölskylda með þrjú börn fær 160.000 krónur á mánuði í styrki vegna barna - fengi 40.000 á mánuði á Íslandi (samkvæmt reiknivél rsk.is).